One Championship

မိုးႀကိဳကာလမုန္တိုင္းသံုးလံုးဝင္ခဲ့ျခင္းက ႏွစ္ ၃၀အတြင္း အထူးျခားဆံုးရာသီဥတုျဖစ္စဥ္ဟု ေဒါက္တာထြန္းလြင္ေျပာ

.

 

လက္ရွိျမန္မာႏုိင္ငံမွာ ျဖစ္ေပၚေနတဲ့ မုန္တိုင္းေတြ၊ ေရႀကီးတာေတြနဲ႔ပတ္သက္ၿပီး ဘာေၾကာင့္ျဖစ္ရတယ္ဆိုတာကို မိုးေလဝသပညာရွင္ ေဒါက္တာထြန္းလြင္နဲ႔ မဇၩိမသတင္းေထာက္ စိုးသူေအာင္က ဇြန္လ ၁၂ရက္ ညေနပိုင္းက သြားေရာက္ေမးျမန္းထားပါတယ္။

ဘဂၤလားပင္လယ္ေအာ္မွာ မေန႔ကျဖစ္ခဲ့တဲ့ မုန္တိုင္းငယ္ 03B ဟာ မိုးႀကိဳကာလအတြင္းျဖစ္ခဲ့တဲ့ ၃ လံုးေျမာက္မုန္တိုင္းျဖစ္ခဲ့တာျဖစ္ပါတယ္။

ဒါေၾကာင့္ ၂၀၁၇ ခုႏွစ္ဟာ ျမန္မာႏိုင္ငံမွာ ႏွစ္ ၃၀ အတြင္း ထူးျခားတဲ့ႏွစ္ျဖစ္တယ္လို႔ ေဒါက္တာထြန္းလြင္ကေျပာပါတယ္။

မုန္တိုင္းေတြျဖစ္ေပၚလာတာနဲ႔ ဆက္စပ္တဲ့ ေရႀကီးမႈေတြအေၾကာင္းကိုလည္း သူကဆက္ေျပာပါတယ္။ ဧရာ၀တီတိုင္းဟာ ႏွစ္တိုင္းေရႀကီးမႈဒဏ္ကို ခံစားလာရတာေၾကာင့္ အခုႏွစ္ဟာ ဧရာ၀တီတိုင္းဟာ အႏၱာရယ္ရွိတဲ႔အဆင့္ထိရွိတာေၾကာင့္ ေရႀကီးမႈေတြကို သတိထားရမယ္လို႔ ေဒါက္တာထြန္းလြင္က ေျပာပါတယ္။

ေမး ။  ။  အခုရက္ပိုင္းမွာ ျဖစ္ခဲ့တဲ့ မုန္တို္င္း 03B နဲ႔ ပတ္သက္ၿပီး ရွင္းျပေပးပါ။

ေျဖ ။    ။ ဒီမုန္တိုင္းက နံပါတ္တစ္က သိပ္အားမေကာင္းပါဘူး။ ၁ နာရီ မိုင္ ၄၀ ေလာက္ပါပဲ။ ၄၀ ဆိုေတာ့ မုန္တိုင္းအဆင့္ေတာ့ေရာက္တယ္ေပါ့။ ဘာလို႔ဆိုေတာ့ မုန္တိုင္းေတြမွာ သတ္မွတ္ခ်က္ရွိတာကိုး။ မုန္တိုင္းငယ္ ေလတိုက္ႏူန္းက ေရေပၚမွာျဖစ္ေတာ့ ေပးတတ္တဲ႔ေလတိုက္ႏႈန္းက သူက ေရေပၚမွာျဖစ္ေတာ့ ေရမိုင္နဲ႔ေပးတာေပါ့။ ေရမိုင္နဲ႔ေပးေတာ့ ေရမိုင္ ၃၃ ေလာက္ျဖစ္တဲ႔အခ်ိန္ေပါ့ ၃၀ ေက်ာ္တဲ့အခ်ိန္မွာ မုန္တိုင္းေၾကျငာလို႔ ရတယ္ေပါ့။ ဘာေၾကာင့္လဲဆိုေတာ့ ၂၈ ကေန ၃၃ ထိ မုန္တိုင္းငယ္လို႔ သတ္မွတ္ထားတာေပါ့။ အဲ႔ေတာ့မုန္တိုင္းျဖစ္တယ္ အဲ့ဒါကို နာမည္ေပးၿပီးေၾကျငာတဲ႔ အဖြဲ႕ကေတာ့ နာဆာ(NASA) ေပါ့ အေမရိကန္ နာဆာ။ သူကေတာ့ 96B လို႔နာမည္ေပးတယ္။ ဆရာတို႔က ကေတာ့ 03B လို႔နာမည္ေပးတယ္။ ဒီမုန္တိုင္းကမၾကာဘူး။ ညပိုင္းေလာက္ပဲ အိႏၵိယနဲ႔ ဘဂၤလားေဒ့ရွ္နယ္စပ္ေပါ့။ အဲ့ဒီ့နယ္စပ္နားက ကမ္းကိုျဖတ္တယ္။ ျဖတ္ၿပီးေတာ့သူက အေရွ႕ေျမာက္ကိုသြားေတာ့ ဘဂၤလားေဒ့ရွ္ဘက္ကို ဝင္သြားတာေပါ့။ ၿပီးးေတာ့ မေန႔က ေန႔လယ္ ၁၂ နာရီထိ ေလတိုက္ႏႈန္း တစ္နာရီမိုင္ ၄၀ ရွိေနေသးတယ္။ ဗဟိုခ်က္ကေတာ့ အထဲကိုေရာက္ေနၿပီ။ ခ်င္းနဲ႔ေဘးခ်င္းယွဥ္ေလာက္ေရာက္ေနၿပီ။ ဒါေပမယ့္ ညေနပိုင္းေလာက္က်ရင္ေတာ့ အားလ်ာ့ၿပီး မုန္တိုင္းအဆင့္ သတ္မွတ္လို႔မရတဲ့ ေလတိုက္ႏူန္းထိ သူကသြားမွာေပါ့။ အဲ့ဒါက်ရင္ေတာ့ ေလဖိအားနည္း ရပ္ဝန္းေခၚတာေပါ့။ ေလဖိအားနည္းရပ္၀န္း ျဖစ္သြားမယ္။ ဒါမုန္တိုင္းရဲ႕လက္ရွိအေနအထားကေတာ့ နာရီပိုင္းအတြင္းမွာပဲ သူကုန္းတြင္းမွာ အားေပ်ာ့ ပ်က္ပ်ယ္သြားမယ္လုိ႔ပဲ ေလာေလာဆယ္ေတာ့ဆံုးျဖတ္ထားတယ္။

ေမး ။  ။ ဒီမုန္တိုင္းအျပင္ ျမန္မာႏိုင္ငံမွာ မုန္တိုင္းေတြဆက္လာတဲ႔အခါက်ေတာ့ ဒီမုန္တိုင္းက ဘယ္ႏွစ္လံုးေျမာက္လဲေပါ့။ ဘာလို႔ အဲ့ေလာက္ထိ ၀င္ေနရတာလဲ။

ေျဖ ။    ။ ဒီႏွစ္ကထူးျခားတာေပါ့။ အရင္ႏွစ္ေတြ ၿပီးခဲ႔တဲ႔ႏွစ္ေတြ ေတာ္ေတာ္မ်ားမ်ားပါပဲ ႏွစ္ေပါင္း ၃၀ ေလာက္အတြင္းမွာ အခုလို မိုႀကိဳ မိုးဦးမွာ မုန္တိုင္း ၃ လံုးေလာက္ထိျဖစ္တဲ႔ႏွစ္က ေတာ္ေတာ္ရွားတယ္။ ဒီႏွစ္က ဒီမုန္တိုင္းအပါအဝင္ ဒါ ဘဂၤလားပင္လယ္ေအာ္မွာ ၃ လံုးျဖစ္သြားၿပီ။ ဒါေၾကာင့္လည္း သူ႔ကို 03B လို႔ေခၚတာေပါ့။ တကယ္ေတာ့ နာမည္အျပည့္အစံုက 03B 2017 သူကအဲ႔လိုေျပာရတယ္။ 03 ကေတာ့ သံုးလံုးေျမာက္ေပါ့။ 2017 ကေတာ့ ဒီႏွစ္ေပါ့။ ပထမဆံုးတစ္လံုးက ဒီႏွစ္ဘယ္တုန္းကျဖစ္လည္းဆိုေတာ့ ဧၿပီလမွာျဖစ္တယ္။ ဧၿပီလ ၂၅ ရက္မွာျဖစ္တဲ့ေကာင္က ဆိုင္ကလုန္းမုန္တိုင္းျဖစ္သြားတယ္။ နာမည္က မာရုသ ဆိုင္ကလုန္းမုန္တိုင္း မာရုသ သူက ျမန္မာကမ္းရိုးတမ္းကိုျဖတ္တယ္။

ရခိုင္အလယ္ပိုင္းကိုျဖတ္တယ္ဆိုေတာ့ ေက်ာက္ျဖဳေပါ့ ေက်ာက္ျဖဳကေနျဖတ္ဝင္တယ္။ ဒါေပမယ့္ သူကမျဖတ္ခင္မွာ အားေလ်ာ့ၿပီးမွျဖတ္ေတာ့ မုန္တိုင္း သိပ္အရွိန္မျပင္းဘူးေပါ့ေလ။ ေနာက္တစ္လအၾကာ ေမ ၂၅ မွာ ေနာက္ထပ္ဆိုင္ကလုန္းမုန္တိုင္းျဖစ္တယ္။ အဲ့ဒီ့ေကာင္ကေတာ့ မိုရာေပါ့။ ဆိုင္ကလုန္း မိုရာ သူကမုန္တိုင္းဗဟိုခ်က္အေနနဲ႔ေတာ့ ဘဂၤလားေဒ့ရွ္ကိုဝင္တယ္။ ဒါေပမယ့္ ရခိုင္ေျမာက္ပိုင္းနဲ႔တအား ကပ္ၿပီးေတာ့ သြားေတာ့ မုန္တိုင္းရဲ႕ စက္ကြင္းက ျမန္မာျပည္ဘက္ကိုက်တာေပါ့ေလ။ က်ေတာ့ ရခိုင္အပါအ၀င္ ျမန္မာျပည္ထဲမွာ ေဒသေတာ္ေတာ္မ်ားမ်ား မုန္တိုင္းရဲ႕ေလျပင္း ဒဏ္ကိုခံရတယ္။ ဆရာ မွတ္မိသေလာက္ေျပာရရင္ေတာ့ အဲ႔ဒီ႕မိုရာတုန္းက ဧရာ၀တီတိုင္းရယ္။ ေနာက္ ရခိုင္ရယ္ မေကြးရယ္ ခ်င္းရယ္ အဲ႔ဒိေဒသေတြ စစ္ကိုင္းနည္းနည္းပါတယ္။ အဲ႔တာေတြ ေလျပင္းဒဏ္ခံရတယ္။ ေလကလည္း ဗဟိုခ်က္နားမွာတိုက္တာ ကတစ္နာရီကို ၇၆ မိုင္တိုက္တယ္။ ျမန္မာျပည္ဘက္မွာတိုက္တာေတာ့ ၅၅ မိုင္ေလာက္ပါပဲ။ ဒါေပမယ့္ မုန္တိုင္းမွာက မွန္မွန္တိုက္တဲ႔ေလရွိသလို ေဆာင့္ေဆာင့္ တိုက္တဲ႔ေလရွိတယ္။ မွန္မွန္တိုက္တဲ႔ေလကေတာ့ ၀င္းေပါ့။ ဒီ ၀င္းက ၅၅ မိုင္ေလာက္ပဲရွိတယ္။ ဒါေပမယ့္ ေဆာင့္ေဆာင့္ တိုက္တဲ႔ေလက်ေတာ့ ၆၀ ေက်ာ္ ၇၀ ေလာက္ျဖစ္သြားတယ္။ ဒါေၾကာင့္ အိမ္ေပါင္း ေသာင္းခ်ီၿပီးေတာ့ အမိုးလွန္ဘာညာ ပ်က္တယ္ဆိုတာ ျဖစ္ခဲ႔တာေပါ့။ အခုဒီမုန္တိုင္းက်ေတာ့ ဘာမွမျဖစ္လာက္ဘူးထင္ေပမယ့္ အတည္ေတာ့မျပဳႏိုင္ေသးဘူးေပါ့ေလ။ ဒါေပမယ့္ မိတ္ေဆြေတြရဲ႕ ေပးတဲ႔သေဘာအရ ရခိုင္ျပည္နယ္ဘက္မွာ အခုလို၀င္ၿပီးတဲ႔ေနာက္ ေလဆင္ႏွာေမာင္းျဖစ္တယ္။ ေလဆင္ႏွာေမာင္းျဖစ္ၿပီးေတာ့ အိမ္ေတြၿပိဳတယ္ လူႏွစ္ေယာက္ေသတယ္ေပါ့။ ဆိုေတာ့ အပ်က္အဆီးကေတာ့ အထိုက္အေလ်ာက္ရွိတာေပါ့။ ဒါေပမယ့္ ဒီတစ္ခါကေတာ့ နည္းတယ္ပဲေျပာရမွာေပါ့။  ထူးျခားတာကေတာ့ မုန္တိုင္းအားလံုးဟာ မုန္တိုင္း ဒီေရမတတ္ပါဘူး ဒါေၾကာင့္ နာဂစ္လိုဆိုးတာမ်ိဳးေတာ့မျဖစ္ႏိုင္ဘူး။ ဘာျဖစ္လို႔မုန္တိုင္းေတြမ်ားေနရလဲဆိုတာ အဲ႔လိုမ်ားမယ္ဆိုတာကို ဆရာလြန္ခဲ႔တဲ႔ မတ္လေလာက္ထဲက သတိျပဳမိတယ္ေပါ့။ အဲ႔တာဘာလဲဆိုေတာ့ ဆရာတို႔အၿမဲတမ္းလုိလို ရက္ရွည္ခန္႔မွန္းခ်က္ေတြထုတ္တယ္ေပါ့ တစ္ခါတစ္ခါထုတ္ရင္ ၃ လစာ ၃လစာေပါ့။ ထုတ္ေတာ့ အဲ႔ဒီ႔ မတ္လ ထုတ္တုန္းက မတ္၊ ဧၿပီ၊ ေမ ၃ လစာကိုထုတ္လိုက္တဲ႔အခါမွာ မိုးရြာသြန္းမႈကိုၾကည့္တယ္၊ အပူခ်ိန္ကိုၾကည့္တယ္။ ေနာက္မုန္တိုင္းကိုစိတ္၀င္စားတဲ႔အတြက္ ဘဂၤလားပင္လယ္ေအာ္ေရျပင္ရဲ႕ မ်က္ႏွာျပင္အပူခ်ိန္ကိုၾကည့္တယ္။ ၾကည့္ေတာ့ အဲ႔ဒီ႔မ်က္ႏွာျပင္အပူခ်ိန္မွာ ဒီႏွစ္အတြက္ေပါ့ အခုေရာက္ေနတဲ႔ ဇြန္လအထိ ပင္လယ္ျပင္မ်က္ႏွာျပင္အပူခ်ိန္က ဘာျဖစ္ေနလဲဆိုေတာ့ ျမန္မာ့ကမ္းရိုးတမ္းမွာ ဘယ္ေနရာမွ မပါဘူး ျမန္မာ့ေရျပင္ေပၚမွာ ပင္လယ္ေရျပင္မ်က္ႏွာျပင္အပူခ်ိန္ဟာ ပံုမွန္ထက္ ပိုမယ္လို႔သူကခန္႔မွန္းထားတယ္။ ပံုမွန္ထက္ ၀.၅ ဒီဂရီ စက္စီဂရိတ္ က ၁ ဒီကရီစင္ဒီကရိတ္ပိုမယ္လို႔ ခန္႔မွန္းထားေတာ့ ဒါေတာ္ေတာ္ စိတ္၀င္စားဖုိ႔ေကာင္းတယ္။ ဘာေၾကာင့္လည္းဆိုေတာ့ ပင္လယ္ေရျပင္မ်က္ႏွာျပင္အပူခ်ိန္ဟာ မုန္တိုင္းျဖစ္ေပၚမႈမွာ လိုအပ္တဲ႔အခ်က္ ၄ ခ်က္ထဲမွာ အေရးႀကီးတဲ႔အခ်က္တစ္ခုျဖစ္ပါတယ္။ မုန္တိုင္းေတြဟာ ပင္လယ္ေရျပင္မ်က္ႏွာျပင္အပူခ်ိန္ အနည္းဆံုးေပါ့ ၂၆.၅ ဒီဂရီစင္ဒီဂရိတ္ေက်ာ္မွ မုန္တိုင္းျဖစ္တယ္ဆိုေတာ့ ပင္လယ္ေရျပင္မ်က္ႏွာျပင္အပူခ်ိန္ျမင့္တတ္ျခင္းဟာ မုန္တိုင္းျဖစ္ျခင္းကိုအားေပးတယ္။ ဒါေၾကာင့္ ျမန္မာ့ေရျပင္ထဲမွာ၀င္လာတဲ႔   ေလဖိအားနည္းရပ္၀န္းျဖစ္ျဖစ္ ဘာပဲျဖစ္ျဖစ္ ဒီဘက္၀င္လာတာနဲ႔ ဘာျဖစ္သြားလဲ မုန္တိုင္းျဖစ္သြားတယ္။ မုန္တိုင္းအျဖစ္မ်ားတဲ႔အေၾကာင္းအရင္းကေတာ့ ဒီႏွစ္က ျမန္မာ့ေရျပင္မွာ အခုနကေျပာတဲ႔အပူခ်ိန္ေတြျမင့္တတ္ တာသည္အဓိကအေၾကာင္းပဲ။

ေမး ။  ။ ဟုတ္ကဲ႔။ ဒါကမုန္တိုင္းျဖစ္ရတဲ႔အဓိကအေၾကာင္းေပါ့။ ဆိုေတာ့မုန္တိုင္းေတြ ျမန္မာႏုိင္ငံမွာေနာက္ထပ္ ဆက္ျဖစ္လာႏိုင္ေသးတဲ႔သေဘာလားမသိဘူး။

ေျဖ ။    ။ ဒါကေတာ့ အခုေနာက္ပိုင္းျဖစ္ေနတဲ႔ ႏွစ္ေတြရဲ႕ ေတြ႕ေနၾကပံုစံေလးေပါ့ေလ။ ဥပမာ ေျပာျပရရင္ အခုဇြန္လဆိုတာမိုးဦးျဖစ္သြားၿပီေပါ့။ ဒီမိုးဦးမွာ လြန္ခဲ႔တဲ့ ၁၂ ႏွစ္အတြင္းမွာ ျဖစ္တဲ႔မုန္တိုင္းကိုျပန္ၾကည့္ရင္ သူက ၃ႏွစ္ကိုတစ္လံုးျဖစ္တယ္။ ၃ ႏွစ္ ၁ လံုးမွာ အခုဒီတစ္လံုးပါတြက္လိုက္ရင္ေတာ့ အခုဒီတစ္လံုးၿပီးသြားၿပီေပါ့။ ဒါေပမယ့္ ဒီေကာင္က သိပ္အားမေကာင္းတဲ႔အတြက္ မတြက္ဘူးဆိုရင္ေတာ့ ေနာက္တစ္လံုးေတာ့ ျဖစ္ႏိုင္တာေပါ့။ မိုးလယ္က ဇူလိုင္၊ ၾသဂုတ္ ကေတာ့ ပ်မ္းမွ်တန္ဖိုးကေတာ့ ၅ ႏွစ္မွာ ၄လံုးျဖစ္တယ္။ ေႏွာက္မိုးေႏွာင္းက စက္တင္ဘာ။ စက္တင္ဘာက ၃ႏွစ္မွာတစ္လံုးပဲျဖစ္တယ္။ မိုးလြန္က ေအာက္တိုဘာ၊ ႏိုဝင္ဘာ၊ ဒီဇင္ဘာေပါ့။ အဲ႔ဒီ႔မွာေတာ့တစ္ႏွစ္ကို ၄ လံုးျဖစ္တယ္။ ဒီေတာ့ မုန္တိုင္းအမ်ားဆံုးျဖစ္မယ့္ ကာလကေတာ့ ေအာက္တိုဘာ ႏိုဝင္ဘာ၊ ဒီဇင္ဘာ ပဲ။ အဲ႔တာမိုးလြန္ကာလပဲ အနည္းဆံုး ၄ လံုးက ၅ လံုးျဖစ္မယ္ေပါ့။ အဲ႔ေတာ့အဲ႔ဒီ႔ကာလမွာ မုန္တိုင္းေတြျဖစ္ရင္ ျဖစ္ေနတာလည္း ၁၁ႏွစ္ ၁၂ ႏွစ္ရွိၿပီေပါ့။မိုးလြန္ကာလမွာ မုန္တိုင္းေတြအဲ႔ဒီ႕အတိုင္းျဖစ္ေနတာ။ ျဖစ္တိုင္းျဖစ္တိုင္းလည္း ျမန္မာျပည္ကို ျပသာနာေပးတယ္။ ဘာေၾကာင့္လဲဆိုေတာ့ ဒီကလမွာျဖစ္တဲ႔ မိုးလြန္ကာလျဖစ္တဲ႔မုန္တိုင္းဟာ ျမန္မာျပည္ကိုထိခိုက္မႈေပးႏိုင္တာ ႏွစ္မ်ိဳးရွိတယ္။ တစ္မ်ိဳးက အဲ့ဒိကာလျဖစ္တဲ႔မုန္တုိင္းေတြက ျမန္မာျပည္ကို ဝင္တတ္တယ္။ ဘာေၾကာင့္လဲဆိုေတာ့ ျမန္မာျပည္၀င္တဲ့ မုန္တိုင္းအားလံုးရဲ႕ ၄၉ ရခိုင္ႏူန္းက အဲ႔ဒိကာလမွာျဖစ္တာ။ ဒါေၾကာင့္ မုန္တိုင္းအႏၱာရယ္ရွိတယ္ေပါ့။ ဒုတိယကေတာ့ မုန္တိုင္း ဝင္သည္ျဖစ္ေစ မဝင္သည္ျဖစ္ေစ ဘဂၤလားပင္လယ္ေအာ္မွာ မုန္တိုင္းျဖစ္ၿပီဆိုရင္ အဲ႔ဒိမုန္တိုင္းေၾကာင့္ ျမန္မာျပည္မွာမိုးရြာတယ္။ ဒါေပမယ့္ ရြာတဲ႔မိုးက ေအာက္တိုဘာ ႏို၀င္ဘာ ဒီဇင္ဘာ ဆိုေတာ့ ျမန္မာလနဲ႔ေျပာရင္ေတာ့ ေတာ္သလင္း သီတင္းကၽြတ္ တန္ေဆာင္မုန္း ဆိုတဲ႔ လမ်ိဳးေတြမွာျဖစ္ေနတာ့ လယ္သမားမ်ားအတြက္ ဒီအခ်ိန္ဟာ စိုက္ခ်ိန္ပ်ိဳးခ်ိန္မဟုတ္ေတာ့ဘူး ဒီအခ်ိန္က ရိတ္ခ်ိန္ သိမ္းခ်ိန္ျဖစ္ေနၿပီ။ ရိတ္ခ်ိန္ သိမ္းခ်ိန္မွာ မုန္တိုင္းမိုးရြာလိုက္တဲ႔အတြက္ေၾကာင့္ ရိတ္ၿပီးသိမ္းၿပီးသား (သို႔မဟုတ္) မရိတ္ရမသိမ္းရေသးေပမယ့္ ရိတ္ဖို႔ သိမ္းဖို႔ အခ်ိန္တန္ေနတဲ႔ စိုက္ပ်ိဳးပင္ေတြအကုန္လံုးဟာမိုးမိတာေပါ့။ မိုးမိေတာ့ ပ်က္ရင္လည္းပ်က္မယ္ မပ်က္ရင္လည္း အထြက္ေလ်ာ့တာေပါ့။ တစ္နည္းအားေျပာရရင္ေတာ့ ဒီမိုးကဘာမိုးျဖစ္မလည္း ဖ်က္မိုးေပါ့။ အဲ႔ဒီ႔ဖ်က္မိုးဒဏ္ကေတာ့ ဆရာတို႔ႀကံဳေနရတာ ၁၁ ႏွစ္ရွိေနၿပီ ဒီႏွစ္အဲ့တာလည္း သတိထားဖို႔လိုတယ္။ ေနာက္ဒီႏွစ္အထူး သတိထားဖို႔လိုတာက ဒီလက္ရွိ အခုလာမယ့္ မိုးရာသီ မိုးဦးမိုးလယ္ မိုးေႏွာင္းခုနေျပာတ႔ဲ ဇြန္လ ဇူလိုင္လ ၾသဂုတ္လ စက္တင္ဘာ ၄ လ အဲ႔ဒီ့ ၄လမွာ တစ္လခ်င္း တစ္လခ်င္း ရြာႏိုင္တဲ႔မိုးကိုတြက္ၾကည့္တာ လတိုင္းလတိုင္ဟာ ျမန္မာျပည္ေျမာက္ပိုင္း ကခ်င္ျပည္နယ္၊ စစ္ကိုင္းတိုင္းအထက္ပိုင္း၊ ေတာင္ပိုင္း၊ တနသၤာရီတိုင္း ဒါကလြဲရင္တစ္ျပည္လံုးဟာ လတိုင္းလတိုင္းဟာ ရြာသြန္းၿမဲထက္ပိုမယ္လို႔ အေျဖရတယ္။ အဲ႔ေတာ့ ထူးထူးျခားျခား ဒီႏွစ္က မိုးေကာင္းမယ့္ႏွစ္ျဖစ္ေနတယ္။ အဲ႔ေတာ့မိုးေကာင္းတဲ႔အတြက္ ျပသာနာေပၚမွာက ဘာလဲဆိုေတာ့ ေရႀကီးတာေပါ့။ ေရႀကီးတဲ့ဒဏ္ကိုေလာေလာလတ္လတ္လည္းခံထားရတယ္။ ၂၀၁၅ ၂၀၁၆ ေရႀကီးမႈကိုေလ့လာၾကည့္တဲ႔အခါမွာ ေရႀကီးမႈပိုဆိုးတာကိုေတြ႕ရတယ္။ ဘာကိုဆိုးတာေျပာခ်င္လည္းဆိုေတာ့မိုးမ်ား လို႔ေရႀကီးတာအျပင္ မိုမ်ားပဲနဲ႔ေရႀကီးတာပါေတြ႕ရတယ္။ အေၾကာင္းကေတာ့ ကုန္းျမင့္တို႔ေတာင္ကုန္းတို႔ေဒသေတြ မိုးရြာရင္ရြာသမွ်မိုးက အရင္လုိထိန္းႏိုင္သိမ္းႏိုင္တဲ႔ သစ္ေတာေတြမရွိေတာ့ဘူး။ မရွိေတာ့ ရြာသမွ်မိုးက ဘာေတြျဖစ္ကုန္လဲဆိုေတာ့ ေတာင္က်ေရေတြ ျဖစ္ကုန္တယ္။ အဲ့ဒီ့ေတာင္က်ေရေတြက အနိမ့္ပိုင္းမွာရွိတဲ႔ လူေနရပ္ကြက္ေတြ စိုက္ခင္းပ်ိဳးခင္းေတြ အကုန္လံုးေရျမဳပ္တာပဲ။ ဒီေတာ့ သာမွန္မိုးရြာတာေတာင္ေရျမဳပ္ေနတဲ႔အေနအထား ဆိုေတာ့ အခုလိုမိုးမ်ားတဲ႔ႏွစ္ဆိုေတာ့ ေရအႏာၱရယ္ကအေတာ္ႀကီးကို သတိထားရလိမ့္မယ္။ အထူးသျဖင့္ မိုးအမ်ားဆံုးရြာတဲ႔ကာလက မိုးလယ္ကာလေပါ့ မိုးလယ္ကာလဆိုရင္ ဇူလိုင္၊ ၾသဂုတ္မွာ မိုးအမ်ားဆံုးရြာမဲ႔ေဒသကို တြက္ၾကည့္လိုက္တဲ႔အခါ မေကြးတိုင္းရယ္ မႏၱေလးတိုင္းေတာင္ပိုင္းရယ္ ပဲခူးတိုင္းရယ္၊ ဧရာဝတီတိုင္းေျမာက္ပိုင္းရယ္ ဒီဟာေတြကိုေတြ႕ရတဲ့အတြက္အဲ႔ဒီ့ေဒသကလူေတြပိုၿပီးေတာ့ ေရႀကီးမႈအႏာၱရယ္ကို ႀကိဳတင္ကာကြယ္ေစာင့္ေရွာက္ဖို႔လုိတယ္လို႔ ဆရာအႀကံျပဳခ်င္ပါတယ္။

ေမး ။  ။ ေရႀကီးမႈအႏာၱရယ္နဲ႔ ပက္သက္ၿပီးေတာ့ ရခိုင္နဲ႔ ဧရာ၀တီကႏွစ္တိုင္းခံစားေနရတာဆိုေတာ့ အဲ႔ဒီ႔ေဒသကလူေတြက ဘယ္လိုမ်ိဳးသတိျပဳသင့္လည္းမသိဘူး။

ေျဖ ။    ။ အဲ႔တာက ရခိုင္ကေတာ့ဒီလိုမုန္တိုင္းျဖစ္ရင္ေရႀကီးတယ္ ဟုတ္လား မုတ္သံုေကာင္းလုိ႔မိုးေတြမ်ားရင္ေရႀကီးတယ္ ဒီေလာက္ပါပဲ။ ဧရာ၀တီ က်ေတာ့ ဒီ႔ထက္ဆိုးတယ္ ဧရာ၀တီက ျမစ္၀ကၽြန္းေပၚေဒသ ဧရာ၀တီျမစ္ႀကီးက ဟိုးးးေျမာက္ဖ်ားကေန ေတာင္ဖ်ားထိစီးေတာ့ ျမစ္ႀကီးက ရွည္လြန္းအားႀကီးေတာ့ ၃ ပိုင္း ပိုင္းထားတာေပါ့။အထက္ပိုင္း အလယ္ပိုင္း ေအာက္ပိုင္းမွာ ဘယ္ေနရာမိုးေကာင္းေကာင္း ဧရာ၀တီကေတာ့ ေရႀကီးတာပဲ။ ဘာေၾကာင့္လည္းဆိုေတာ့ ဒီျမစ္ႀကီးကေန သယ္လာတာကိုးး။ အဲ႔ေတာ့ ဆရာတို႕မိုးေလ၀သမွာ ဧရာ၀တီျမစ္ေအာက္ဆံုးေပါ့ေနာ္။ ျမစ္ေပၚမွာတည္ထားတဲ႔ ဇလေဗဒ စခန္းက ဟသၤာတေပါ့။ ဟသၤာတကိုၾကည့္ရင္ ႏွစ္တိုင္း စိုးရိမ္ေရမွတ္ေရာက္တယ္။ အဲ႔ေတာ့ အျမဲတမ္းလိုလိုႏွစ္တိုင္းလိုလို ေရဖံုးတဲ႔ေဒသကေတာ့ ဧရာ၀တီ ပဲခူး ရန္ကုန္နဲ႔ မြန္ ကရင္ကေတာ့ ဒါ အနိမ့္ ပိုင္းေတြကေရဖံုးတာႀကီးပဲဲ ဒါကို ေဒသခံေတြက သိဖို႔လိုတယ္ေပါ့။ အဲ႔ေတာ့ ေရကို ကာကြယ္တဲ႔နည္းကေတာ့ ႏွစ္နည္းရွိတာေပါ့။ ကရိယာနဲ႔ပက္သက္တဲ႔ ကာကြယ္နည္း ကရိယာမပါပဲကာကြယ္တဲ႔နည္း။ ကရိယာမပါပဲကာကြယ္တဲ႔နည္း ကဘာေတြလည္းဆိုေတာ့ ဥပမာ သတိေပးခ်က္ေတြ ရမယ္။ လူေတြက အသိပညာရွိရမယ္။ ႀကိဳတင္ကာကြယ္တဲ႔ စီမံကိန္းေတြရွိရမယ္။ ဒါက လူထုအုုပ္ခ်ဳပ္သူ မီဒီယာ CSO အားလံုးပူးေပါင္းေဆာင္ရြက္မႈေတြေကာင္းရမယ္ေပါ့။ ကရိယာနဲ႔ပက္သက္တဲ႔ ကာကြယ္နည္း ကေတာ့ ဗမာျပည္မွာေတာ့ သံုးေနတာကေတာ့ တာေတြေပါ့ တာေတြရဲ႕ႀကံခိုင္မႈနဲ႔ တာေတြရဲ႕ လံုၿခံဳမႈကို စစ္ေဆးရမွာေပါ့။ ဧရာ၀တီျမစ္ဆိုရင္ တာေတြနဲ႔ပဲ ထိန္းထားတာေလ။ ဟသၤတဆို တာေတြနဲ႔ထိန္းေနတာ။ ဒီတာေတြဟာ ေကာင္းေကာင္း ထိန္းသိမ္းေစာင့္ေရွာက္တာမရွိဘူး။ အံၾသစရာေကာင္းတာက ဒီ တာေတြဟာ အဂၤလိပ္လက္ထက္က တာေတြ ေနာက္ထပ္ ျပဳျပင္ထားတဲ႔ ဟာေတြက အေတာ္နည္းတာ။အခုေနာက္ပိုင္းေတာ့ နည္းနည္းေတာ့ လုပ္တာေပါ့ ဒါေပမယ့္ ဒီေလာက္နဲ႔မရဘူးေပါ့။ တာကို ႏွစ္တိုင္းစစ္ဖို႔လိုတယ္။ လိုအပ္ရင္ ျမင့္ေပးဖို႔လိုတယ္။ ထိန္းသိမ္းတဲ႔အပိုင္းအေနနဲ႔ တာေတြေပၚမွာ သြားလာေနတာေတြကို ကန္႕သတ္ရမယ္။ အထူးသျဖင့္ တာေပၚမွာ လွည္းေမာင္းတာေတြ ကန္႔သတ္ရမယ္။ တာေဘာင္အတြင္းေပါ့ ျမစ္နဲ႔ တာေဘာင္အတြင္းမွာ ရွိတဲ႔ လူေနရပ္ကြက္ေတြ မရွိရဘူး။ ဒါမ်ိဳးေတြက ဘာပဲေျပာေျပာ ဥပေဒေၾကာင္းနဲ႔ေတာ့ လုပ္ရမွာေပါ့ေနာ္။ တာေကာင္းေကာင္းလိုတာက ဟသၤာတနဲ႔အျခားၿမိဳ႕ေတြ ခ်င္းတြင္းမွာဆိုရင္ မံုရြာေပါ့ တာေကာင္းေကာင္းလိုတယ္။ တာေကာင္းရင္ေကာင္းသေလာက္ ေရအႏာၱရယ္ကသက္သာမယ္။ အဲ႔ဒီ႔တာမေကာင္းလို႔ေပါက္မယ္ က်ိဳးမယ္ဆိုရင္ ေတာ့ အႏၱရာယ္အလြန္ႀကီးတယ္။ေနာက္ၿပီးေတာ့ ေျမယာေတြကို သံုးတဲ႔အခါမွာ ဖြံၿဖိဳးတိုးတတ္မႈအတြက္ ေျမယာေတြကို စည္းစနစ္မဲ႔သံုးတာေတြေပါ့။ ေခ်ာင္းပိတ္ေျမာင္းပိတ္လုပ္တာေတြ အရင္တုန္းက သဘာ၀ေတြက ေရသိုေလွာင္တဲ႔အေနရာေတြမွာေျမေတြဖို႔ၿပီးေတာ့ ဖြံၿဖိဳးေရးလုပ္ငန္းေပါ့။ လူေနရပ္ကြက္လုပ္တာေတာ့ စက္ရံုေဆာက္တာေတာ့ လုပ္တယ္ေလ စည္းမဲ႔ကမ္းမဲ႔ေတြ လုပ္တာေတာ့ တစ္နည္းေျပာရင္ေတာ့ ပတ္၀န္းက်င္ထိန္းသိမ္းေရးေပါ့ေနာ္။ ဒါေတြအားလံုးက စကားေျပာတယ္။ အဲ႔တာေတြ အားလံုးဟာ စနစ္တက်လုပ္ဖို႔လုိတယ္။ အဲ႔ေတာ့ သဘာ၀အေပါက္ေတြလည္း ေရ၀င္ေပါက္ေတြလည္း သူ႕ဟာနဲ႔သူေပးရမယ္ သူ႔ဟာနဲ႔သူသြားရမယ္။ တခ်ိဳ႕ေရျမဳပ္တဲ႔ေနရာေတြက ထိန္းထားရမယ္ ဒီလိုကာလမွာ ေရကိုသူ႕ဟာသူထိန္းတဲ႔ဟာေတြ အခုေတာ့ လူေတြက သိတဲ႔အတိုင္းေလ ဟာ ဒါရၿပီဆိုၿပီးေတာ့ ဒီေပၚမွာ စက္ရံုေဆာက္ရင္ေဆာက္ပလိုက္တာ တို႔ဘာတို႔ အဲ႔တာေတြက တအားမွားတယ္။ အေကာင္းဆံုး ဥပမာကေတာ့ ထိုင္းႏုိင္ငံက သု၀ဏၰဘူမိေလဆိပ္ပဲ။ သု၀ဏၰ ဘူမိေလဆိပ္ႀကီးေဆာက္ေတာ့ အရင္က အဲ႔ဒီ႕ေနရာႀကီးက ေရေတြကိုထိန္းတဲ႔အေနရာႀကီး အဲ႔ဒီ႔ေနရာႀကီး ေျမဖို႔ၿပီး ေလဆိပ္ႀကီးေဆာက္လိုက္ေတာ့ ဘန္ေကာက္ၿမိဳ႕ေရျမဳပ္တာေပါ့။ ဥပမာေတြအမ်ားႀကီးေလ့လာလို႔ရပါတယ္။

ေမး ။  ။ ဒီႏွစ္က မိုးမ်ားမယ့္ႏွစ္ဆိုေတာ့ ဧရာ၀တီတိုင္းက ခါတိုင္းလည္း ျမဳပ္ေနက်ဆိုေတာ့ ေရႀကီးမႈက အႏာၱရယ္ရွိႏိုင္လားဗ်။

ေျဖ။     ။ ရွိႏိုင္တာေပါ့။ အႏၱရာယ္ရွိတယ္။ ထင္ထားတဲ႔အတိုင္းသာ မိုးေကာင္းရင္ေတာ့ ေသခ်ာေပါက္ တစ္စံုတစ္ခုလုပ္ရမွာေပါ့။ လုပ္တယ္ဆိုတဲ႔ေနရာမွာလည္း ၃ ဆင့္ရွိတယ္။ ႀကိဳတင္ကာကြယ္တာရယ္၊ ႀကိဳတင္ျပင္ဆင္တာရယ္။ ဒါတစ္ခု ေနာက္တစ္ခုကေရႀကီးေနတဲ႔အခါမွာ လိုအပ္တဲ႔ေနရာမွာ ကယ္ဆယ္ေရးလုပ္ရတာေပါ့။ အဲ႔တာက ဒုတိယတစ္ခု။   ေနာက္ေရႀကီးၿပီးသြားရင္ ျပန္လည္ထူေထာင္ေရးႏွင့္ ေနရာခ်ထားေရး ဒါက တတိယတစ္ခု။ သံုးဆင့္မွာ ျမန္မာႏိုင္ငံရဲ႕ အစဥ္အလာကေတာ့ အားအသာဆံုး လုပ္တဲ့ေနရာကေတာ့   ျပန္လည္ထူေထာင္ေရးနဲ႔ ကယ္ဆယ္ေရးပဲ ေနာ္။ ျပန္လည္ထူေထာင္ေရးနဲ႕ ျပန္လည္ေနရာခ်ထားေရး အဲ႔ဒီ႔အပိုင္းမွာပဲ တတိယအပိုင္းမွာပဲ အားသာၾကတယ္။ ေျပာရရင္ေတာ့ အဲ႔တာမျဖစ္မခ်င္းကို ထိုင္ေစာင့္ေနတဲ႔ သေဘာရွိတယ္။ အဲ႔တာကေတာ့ တအားမွားတဲ႔အယူအဆပဲ။ အဲ႔ေတာ့ တကယ္အားေပးလုပ္ရမွာက မျဖစ္ခင္လုပ္ရမယ့္ အလုပ္ကို အရင္ဦးဆံုးအားေပးရမယ္။ တစ္နည္းေျပာရရင္ေတာ့္ ႀကိဳတင္ျပင္ဆင္တာ။ ႀကိဳတင္ကာကြယ္တာ။ ေနာက္တစ္ခုအႀကံေပးခ်င္တာကေတာ့ ၂၀၀၈ ခုႏွစ္ နာဂစ္ျဖစ္ေတာ့ အဲ႔ဒီ႕တုန္းကဆရာက ဌာနမွာပဲရွိေသးေတာ့ သိလိုက္တယ္ေပါ့။ အဲ႔တာဘာလည္းဆိုေတာ့ ျမန္မာႏိုင္ငံမွာရွိသမွ် တိုင္းေတြ ျပည္နယ္ေတြ ခရိုင္ေတြ ၿမိဳ႕နယ္ေတြအားလံုးမွာ သဘာ၀ေဘးအႏၱရာယ္   ေစာင့္ေရွာက္ေရးလုပ္ငန္း စီမံခ်က္ဆိုတာ ေရးဆြဲၿပီးသားေတြရွိတယ္။ အဲ႔တာေတြကို ထုတ္သံုးပါ။ အဲ႔တာေတြကို လက္ေတြ႕အသံုးခ်ပါ။ အဲ႔ဒီ႕ထဲမွာ လိုအပ္တာလည္း ျပဳျပင္သင့္တာလည္း ျပဳျပင္ေပါ့။ အမ်ားေသာအားျဖင့္ အဲ႔တာေတြအသံုးခ်တာနည္းေနတာေတြ႕႔ရတယ္ အဲ႔တာေလးေတြကို ႀကိဳတင္ျပင္ဆင္ ႀကိဳတင္ကာကြယ္တဲ႔အပိုင္း အဲ႔တာေလးေတြကို ဆရာတို႔အပိုင္းက ေျပာေနၿပီဟုတ္လား မိုးနည္းမယ္ မ်ားမယ္ေျပာေနၿပီ ၿပီးခဲ႔တဲ႔ မုန္တုိင္း ၃ ခုလံုးလည္းႀကိဳေျပာတာပဲေလ။ ဘယ္ေနရာ၀င္မယ္လည္းေျပာခဲ႔တာပဲ။ ဒါေပမယ့္ အထိုက္အေလ်ာက္ဆံုးရံႈးမႈကေတာ့ ရွိေနတာပဲ။ သဘာ၀ေဘး အႏာၱရာယ္ကာကြယ္ေစာင့္ေရွာင့္ေရးလုပ္ငန္းကေတာ့ ဒီ႕ထက္ပိုၿပီးေတာ့ အားႀကိဳးမာန္တတ္လုပ္ရမယ္။ လုပ္ရင္လည္း အဖြဲ႕အစည္း ၅ ခုလံုး တတ္ညီလက္ညီ လုပ္မွရမယ္။ ႏုိင္ငံေတာ္အစိုးရ ေဒသအုပ္ခ်ဳပ္တဲ႔သူ ျပည္သူလူထု သတင္းမီဒီယာ ေနာက္ၿပီး CSO လို႔ေခၚတဲ႔ NGO INGO အဲ႔ဒီ႔ ၅ခုက တတ္ညီလက္ညီလုပ္ဖို႔လိုပါတယ္။

ေမး ။  ။ ေရႀကီးမႈအႏၱရာယ္ေတြက ဘယ္လေတြမွာ ပိုသတိထာဖို႕လိုအပ္မလဲ။

ေျဖ ။    ။ ျမန္မာႏုိင္ငံမွာေတာ့ ေရႀကီးမႈကာလက ၃ ခုေတာ့သတ္မွတ္ထားတယ္။ ပထမ ေရႀကီးကာလက အခုလ ဇြန္လေပါ့။ ဒုတိယ ေရႀကီးကာလက ဇူလိုင္ ၾသဂုတ္ တတိယေရႀကီးကာလက စက္တင္ဘာ ေအာင္တုိဘာ ျဖစ္တဲ႔အေၾကာင္းတရားကေတာ့မတူဘူးေပါ့ေလ။ အမ်ားေသာအားျဖင့္ ပထမနဲ႔ ဒုတိယ ေရႀကီးကာလကေတာ့ မုတ္သံုမိုးနဲ႔ ပက္သက္တာေပါ့။ ပထမေရႀကီးကာလကေတာ့ မုတ္သံုမိုးေရာ မုန္တိုင္းေရာေပါ့။ အဲ႔ေတာ့ မုန္တိုင္းမ်ားရင္ မ်ားသေလာက ေရႀကီးတာျဖစ္တတ္တဲ႔အတြက္ ၃ ခုရွိပါတယ္။

ေမး ။  ။ မိုးတိမ္ေတာင္ အႏၱရာယ္ကေရာ ဘယ္လိုရွိေသးလဲခင္ဗ်။

ေျဖ ။    ။ မုိးတိမ္ေတာင္က အခုထိေတာ့ ျဖစ္တုန္းပဲ မုန္သုန္၀င္ၿပီးအသားက်သြားရင္ေတာ့ ေလ်ာ့သြားမယ္။ ေနာက္ပိုင္းတစ္ပတ္ေလာက္ဆိုရင္ေတာ့ ေလ်ာ့သြားမွာေပါ့။ အခုထိေတာ့ ျဖစ္ေနတုန္းပဲ။ 

ေမး ။  ။ ဆရာေျပာထားတာ ၃ လတစ္ႀကိမ္ မိုးေလ၀သခန္႔မွန္းခ်က္ထုတ္တယ္ဆိုေတာ့ အခု ၃ လအတြက္ ခန္႔မွန္းခ်က္ေလးေျပာေပးပါဦး။

ေျဖ ။    ။ မိုးမ်ားမယ္ေပါ့။ ၃ လလံုးမ်ားမယ္ မုန္တိုင္း ကေတာ့ မိုးရာသီမွာေတာ့အလြန္အကြ်န္ျဖစ္ရင္ တစ္လံုးက ႏွစ္လံုးပဲ ။ အမ်ားဆံုးျဖစ္မွာေတာ့ ၃ လ ေက်ာ္ၿပီး ဟိုဘက္ မိုးလြန္ကာလမွာေတာ့ ၄လံုးကေန ၅ လံုးအထိ ျဖစ္ႏုိင္တယ္။

ေမး ။ ။ ဆရာ့အေနနဲ႔ ျဖည့္စြက္ၿပီးေျပာလိုတာရွိလားခင္ဗ်။

ေျဖ ။    ။ ျဖည့္စြက္ေျပာလိုတာကေတာ့ အခုမိုးေလ၀သ သတင္းေတြက အရင္လိုမဟုတ္ေတာ့ဘူးေလ။ အလြယ္တကူလည္းရႏိုင္တယ္။ ဆရာလည္းထုတ္ေပးေနတာေပါ့။ ဒါေပမယ့္ ဆရာ့ရဲ႕ အဓီကလူထုဆက္သြယ္ေရးမီးဒီယာကကေတာ့ Facebook ေပါ့။ ေနာက္ၿပီး မီဒီယာေတြေပါ့။ လာေမးရင္ျပာတာ။ ပံုမွန္အားျဖင့္လည္း FM ေရဒီယိုတို႔ ဂ်ာနယ္တို႔ သတင္းစာတို႔ ရုပ္ျမင္သံၾကားတို႔ နည္းမ်ိဳးစံုနဲ႔ေပးေနပါတယ္။ အလြယ္တကူရႏိုင္တယ္။ အခ်ိန္မေရြးၾကည့္ ခ်င္ရင္ေတာ့ Facebook ကအခ်ိန္မေရြးၾကည့္ႏိုင္တယ္။ အဲ႔ေတာ့ သတင္းအခ်က္အလက္ကရွိေနပါတယ္။ တဘက္က ကာယကံရွင္က ကိုယ့္ဘက္ကနည္းနည္း ျမင့္တင္ရမွာေပါ့။ နံပတ္ ၁ ကအသိပညာေပါ့ ဒါေလးေတြတိုးေအာင္ ေလ့လာရမယ္။ နံပတ္ ၂ ကေတာ့ တစ္ခုခုျဖစ္ၿပီဆိုရင္ အလြယ္တကူ သိႏုိင္တဲ႔နည္းလမ္းေတြရွိေနၿပီဆိုေတာ့ ဒါေလးေတြကို ေကာင္းေကာင္းအသံုးခ်ၿပီး အက်ိဳးရွိေအာင္လုပ္ပါလို႔ပဲ အႀကံျပဳခ်င္တယ္။