နယူးေဒလီ (မဇၥ်ိမ) ။ ။ ခ်င္းျပည္နယ္ ၿမိဳ႕ေတာ္ဟားခါးတြင္ အဓမၼလုပ္အားေပး ခိုင္းေစမႈဆုိင္ရာ ပညာေပးေဆြးေႏြးပြဲ လုပ္ေဆာင္ခဲ့သျဖင့္ အဆိုပါ လုပ္အားေပးကိစၥမ်ား ေလ်ာ့က်သြားမည္ဟု ေမွ်ာ္လင့္ထားေၾကာင္း အျပည္ျပည္ဆိုင္ရာ အလုပ္သမားအဖြဲ႔ခ်ဳပ္ ILO အရာရွိ စတိဗ္မာရွယ္လ္ Steve Marshall က ေျပာသည္။
ရန္ကုန္ရွိ ILO ဌာနကိုယ္စားလွယ္ မစၥတာ စတိဗ္မာရွယ္လ္ကုိယ္တုိင္ ပထမဆံုးအၾကိမ္အျဖစ္ ေမလ ၁၈ ရက္ေန႔တြင္ ဟားခါးသို႔ တရက္ၾကာ သြားေရာက္ခဲ့ကာ ျပည္နယ္အုပ္ခ်ဳပ္ေရး အဖြဲ႔ဝင္မ်ားကို အဓမၼလုပ္အားေပးကိစၥ ပညာေပးေဆြးေႏြးခဲ့သည္။
“အားလံုး ၁၆ဝ ေက်ာ္တယ္။ အားလံုးနီးပါးက
အစိုးရဌာနေတြကပါ။ ၿမိဳ႕နယ္ကေန ျပည္နယ္အဆင့္ထိ ပါတယ္။ ရဲနဲ႔ စစ္တပ္က တာဝန္ရွိသူေတြ၊ တရားသူၾကီးေတြနဲ႔ တရားေရးဝန္ထမ္းေတြလည္း ပါတယ္။ ခ်င္းျပည္နယ္ ဝန္ၾကီးဌာနေတြက လူေတြေပါ့။ … ပညာေပးလုပ္ငန္းေတြ လုပ္ၿပီးတဲ့ေနာက္ပိုင္း ေနာက္လာမယ့္ အစီရင္ခံစာေတြမွာ တစံုတရာ တိုးတက္ေျပာင္းလဲမယ္၊ လုပ္အားေပးကိစၥ ေလ်ာ့က်သြားမယ္လို႔ ေမွ်ာ္လင့္ပါတယ္” ဟု မစၥတာ စတိဗ္မာရွယ္လ္က မဇၥ်ိမကို ေျပာသည္။ခ်င္းျပည္နယ္တြင္း အိမ္ေထာင္စု ၉ဝ ရာခိုင္ႏႈန္းေက်ာ္မွာ အဓမၼလုပ္အားေပး ခုိင္းေစခံေနရေၾကာင္း အေမရိကန္အေျခစိုက္ Physicans for Human Rights (PHR) အဖြဲ႔၏ ၂ဝ၁၁ ဇန္နဝါရီထုတ္ လူ႔အခြင့္အေရး အစီရင္ခံစာ၌ ပါရွိၿပီးေနာက္ ILO ၏ ယခုခရီးစဥ္ ေပၚထြက္လာျခင္း ျဖစ္သည္။
PHR သည္ ခ်င္းျပည္နယ္ ၉ ၿမိဳ႕နယ္ရွိ အိမ္ေထာင္စုမ်ားကို အေျခခံကာ ၂ဝ၁ဝ ခုႏွစ္အတြင္း စစ္တမ္းေကာက္ယူခဲ့ၿပီး၊ စစ္တပ္က ေပၚတာဆြဲျခင္း၊ လမ္းေဖာက္ရာတြင္ လုပ္ခမေပးဘဲ ခုိင္းေစခံရျခင္းကို အမ်ားဆံုး ေတြ႔ရသည္ဟု ၎တို႔၏ အစီရင္ခံစာတြင္ ဆုိထားသည္။
အစီရင္ခံစာအား ၁၉၉၇ ခုႏွစ္တြင္ ႏိုဘယ္ၿငိမ္းခ်မ္းေရးဆု ရရွိခဲ့သည့္ လူ႔အခြင့္အေရးအဖြဲ႔ PHR ႏွင့္အတူူ ဂြ်န္ေဟာ့ပ္ကင္း ဘလြန္းဘက္ခ္ Johns Hopkin ျပည္သူ႔က်န္းမာေရးေက်ာင္းရွိ လူ႔အခြင့္အေရးႏွင့္
ျပည္သူ႔က်န္းမာေရးဌာနက ပူးတဲြျပဳစုခဲ့ျခင္း ျဖစ္သည္။
ခ်င္းျပည္နယ္ ခရီးစဥ္ႏွင့္ ပတ္သက္၍ “သြားရတဲ့ အေၾကာင္း ၂ ခ်က္ ရွိပါတယ္။ ILO နဲ႔ အစိုးရၾကားမွာ တႏိုင္ငံလံုးမွာ ပညာေပးလုပ္ငန္းေတြလုပ္ဖို႔ သေဘာတူထားခ်က္ ရွိတယ္။ ဒီလႈပ္ရွားမႈေတြ ခ်င္းျပည္နယ္မွာ မလုပ္ရေသးဘူး။
ေနာက္ၿပီး အဓမၼ လုပ္အားေပး ခိုင္းေစမႈနဲ႔ ပတ္သက္တဲ့ တိုင္ၾကားစာ ေတာ္ေတာ္မ်ားမ်ား ရထားတာေၾကာင့္ပါပဲ။ တရားဝင္တိုင္စာ ၄၊ ၅ ခုထက္ မနည္းပါဘူး။ လုပ္အားေပး ခုိင္းေစမႈနဲ႔ ပတ္သက္တဲ့ တျခား အခ်က္လက္ေတြလည္း ရထားတယ္” ဟု ILO အရာရွိက ေျပာသည္။
ပညာေပးေဆြးေႏြးပြဲတြင္ လႊတ္ေတာ္ကိုယ္စားလွယ္မ်ား ပါဝင္ခဲ့ျခင္း မရွိေသာ္လည္း တဦးခ်င္း ေတြ႔ဆံုမႈမ်ားလည္း ရွိခဲ့သည္။
ျပည္ပ အေျခစုိက္ ခ်င္းလူ႔အခြင့္အေရးအဖြဲ႔ CHRO ကမူ ILO အေနႏွင့္ ဟားခါးသာမက နယ္စပ္ရွိ စစ္တပ္မ်ားႏွင့္ လူထုကို ပညာေပးရန္ လိုအပ္ေနၿပီး၊ ေနာက္ဆက္တြဲ အေရးယူမႈမ်ားပါ ေဆာင္ရြက္သင့္ေၾကာင္း ေျပာသည္။
“႐ုတ္တရက္ႀကီး တိုးတက္ေျပာင္းလဲလာမယ္လို႔ အယံုအၾကည္ မရွိပါဘူး။ ILO ကလည္း တခါေရာက္လာတာနဲ႔
ေျပာ႐ံုပဲ ရွိေသးတာ။ လက္ေတြ႔အေကာင္အထည္ ေဖာ္လားဆိုတာ ေစာင့္ၾကည့္ရမွာပါ။ ILO ကို ျဖစ္ေစခ်င္တာက ဟားခါးတင္ မကဘဲ၊ နယ္စပ္ေတြမွာ တပ္စြဲထားတဲ့ တပ္ေတြမွာပါ၊ အာဏာပိုင္တင္မကဘဲ လူထုကိုပါ ပညာေပးေစခ်င္တယ္” ဟု CHRO ၏ စီမံကိန္းဒါ႐ိုက္တာ ဇအုပ္လင္း Za Uk ling က မဇၥ်ိမကို ေျပာသည္။
ၾကြက္ေသာင္းက်န္းမႈေၾကာင့္ စားနပ္ရိကၡာ ရွားပါးေနသည့္ ခ်င္းျပည္နယ္တြင္ အဓမၼခုိင္းေစမႈမ်ားေၾကာင့္ ေတာင္ယာ အဓိကလုပ္ကိုင္သည့္ လူထုအတြက္ စားဝတ္ေနေရး အခက္ေတြ႔ေစသည္ဟု သူက ဆိုသည္။
လူဦးေရ ၅ သိန္းေက်ာ္ ရွိသည့္ ခ်င္းျပည္နယ္တြင္ ၁၉၈၈ ခုႏွစ္ေနာက္ပိုင္း စစ္တပ္မ်ား တိုးခ်ဲ႕လာခဲ့ရာ တပ္ရင္း ၁၄ ရင္းအထိ ရွိလာခဲ့ၿပီး စစ္စခန္း ၅၄ ခု ရွိေၾကာင္း CHRO အဆိုအရ သိရသည္။
